5 september 2018

Altijd vandaag

 Op 24 september speelt Van der Vlugt & Co de concertvertelling ‘Altijd vandaag’ en duikt daarmee in het werk van Vasalis. Een grote droom van actrice Nettie Blanken. “Als psychiater, maar vooral als mens, kende ze onze zielenroerselen als geen ander. Haar poëzie leent zich bij uitstek om op muziek gezet te worden.” 

Zelf vond Vasalis het vreselijk dat haar gedichten op middelbare scholen werden gelezen. Poëzie onder dwang, daar kon je toch geen poëzieliefhebbers mee kweken? Nettie Blanken is er blij om dat Vasalis’ werk op school verplichte kost was. Het was liefde op het eerste gezicht. 

“Het was de eerste keer dat ik echt kennismaakte met volwassen poëzie en de kracht die de poëzie kon hebben. Ik herinner me het gedicht ‘Tijd’, dat ik nog steeds ontzettend mooi vind: Ik droomde, dat ik langzaam leefde / langzamer dan de oudste steen. / Het was verschrikkelijk: om mij heen / schoot alles op, schokte of beefde, / wat stil lijkt. ‘k Zag de drang waarmee / de bomen zich uit de aarde wrongen / terwijl ze hees en hortend zongen / terwijl de jaargetijden vlogen / verkleurende als regenbogen (…) Het was de eerste keer dat ik besefte hoe de dingen óók konden worden gezegd. Hoe poëzie een inzicht met zo’n kracht kon verwoorden.” 

Dierbare bagage 

Een paar jaar geleden kwam Vasalis terug op Nettie Blankens pad toen ze ‘M. Vasalis’ las, de prachtige biografie door Maaike Meijer. “Dat hele gevoel werd wakker gekust. Ik pakte die oude bundels erbij en toen ik die opensloeg, was het of ik een oude bekende ontmoette. Onbewust had ik de poëzie al die jaren als dierbare bagage met me meegedragen. Zo ontstond mijn droom: Vasalis op het toneel brengen.” 

In ‘Altijd vandaag’ speelt ze samen met Bram van der Vlugt en diens zoon Floris, die de muziek componeerde. Vasalis’ werkt leent zich er goed voor om op muziek te worden gezet. Maar de poëzie komt ook op andere manieren in het stuk voor: in de dialogen bijvoorbeeld. Soms vormen flarden van gedichten bruggetjes en soms werken ze juist ontregelend. Nettie Blanken: “Floris zal tijdens de voorstellingen met de muziek improviseren. Ik ben ontzettend benieuwd hoe dat zal gaan. Ik wil graag onderzoeken of ik met de tekst van Vasalis een dialoog kan aangaan met de muziek.” 

Spelen met tijd 

Behalve Vasalis’ gedichten spelen ook haar worstelingen met het leven en met het schrijven een grote rol in ‘Altijd vandaag’. “In het stuk speel ik Kiekie Leenmans, zoals Vasalis heette. Bram van der Vlugt speelt mijn man Jan Droogleever-Fortuyn en uitgever Geert van Oorschot. Soms draaien we de rollen om. Ik ben al overleden. Dat spelen met tijd vind ik een schitterende vondst van Janine Brogt, die de tekst schreef. Vasalis had namelijk een grote fascinatie voor de tijd. Het heeft iets verwarrends, vond ze. Ze zei: ‘Tijd is even bedreigend als betoverend.’ Dat betoverende herken ik wel. Zeker nu ik die gedichten herlees: ze veranderen mee met het ouder worden. Sommige gedichten hebben nu ineens een andere betekenis gekregen. Zoals ‘De idioot in het bad’. Vroeger vond ik dat een grappig gedicht, omdat het me deed denken aan mijn gekke oom. Toen ik het onlangs voor het eerst weer las, kreeg ik tranen in mijn ogen. De eenzaamheid van die man. Zo schrijnend en zo raak beschreven.” 

In het werk 

Om zich voor te bereiden op haar rol dook Blanken opnieuw in de biografie. “Steeds sta ik versteld van haar karakter. Vasalis was ontzettend grappig, maar ze had ook moeilijke periodes. Zo leed ze aan een writers block: een verlies van creativiteit, dat onder andere voortkwam uit een extreem kritische houding ten opzichte van haar eigen werk dat ze nooit goed genoeg vond. Maar ook doordat ze een ontzettend druk leven had: ze was psychiater, een gezin met drie kinderen. In sommige dingen herken ik mezelf. Ze had er bijvoorbeeld een hekel aan om over zichzelf, haar leven en werk te praten in het openbaar. ‘Ik ben niet ‘achter’ het werk, maar erin’, zei ze. Zo is het met toneelspelen ook. Ik ben ín het werk. De komende maanden ben ik ‘in’ Vasalis. Daar kijk ik ontzettend naar uit.” 

Door Dorien Dijkhuis

Share