5 september 2018

Selda Bağcan

Photography (c) Juri Hiensch

In 2014 vond op het Utrechtse Le Guess Who?-festival een onvergetelijk optreden plaats. Het begon al tijdens de opmaat naar de show. Tussen het alternatieve festivalpubliek stonden grote groepen uit de Turks-Nederlandse gemeenschap. Mannen hadden zich in pak gehesen, vrouwen in nette jurk. Velen hadden bloemen meegenomen voor de zangeres die in TivoliVredenburg het podium zou betreden. Er hing grote verwachting in de zaal. Het optreden dat volgde bracht het hele publiek, ongeacht leeftijd en achtergrond, samen. De band vermengde Turkse volksmuziek met groovy en psychedelische funk. De dan 66-jarige zangeres, gekleed in een alledaags kloffie, bleek goed bij stem. Haar naam: Selda Bağcan, protestzangeres en nog altijd volksheldin van velen. Muzikaal wordt ze erg gewaardeerd, maar haar boodschap en durf hebben nog meer impact gehad. Al vele decennia lang.

De kiem voor haar protestzang ligt in het revolutiejaar 1968. Selda is tweedejaars student. De onrustige en gewelddadige periode heeft zoveel indruk op haar dat ze het in muziek begint te verwerken. Ze treedt op in de keurige Beethoven-club in Ankara, gerund door drie van haar broers. Daar begint haar muziek en inhoud op te vallen. In die jaren zeventig wordt Selda een nationale ster. Haar muziek is doorspekt van sociaal karakter. Zoals het nummer ‘Çöplük’ waarin ze zingt over dakloze kinderen die eten uit vuilnisbakken. Selda gebruikt soms scherpe teksten van anonieme schrijvers of zet muziek onder teksten van bekende dichters. Een belangrijk nummer van de zangeres is ‘Yaz Gazeteci Yaz’ wat ‘Zeg het journalist, zeg het!’ betekent. Het lied, dat wereldwijd nog steeds impact heeft op grote delen van de Turkse gemeenschap, roept journalisten op de harde waarheid te brengen, niet te doen wat hen door machthebbers is opgedragen. Het nummer staat op haar titelloze debuut uit 1976. Journalistiek en de vrijheid van meningsuiting houden haar decennia later nog bezig. In 1993 schrijft ze ‘Uğurlar Olsun (Uğur Mumcu’ya Ağıt)’ over de dat jaar vermoorde journalist Uğur Mumcu, die voor zijn huis omkwam door een autobom.

Volgens Seldas eigen berekeningen gaat een kwart van haar liedjes over de liefde en heeft driekwart een maatschappelijk karakter. De inhoud heeft grote invloed op haar persoonlijk leven gehad. Na de militaire coup van 1980 in Turkije breken grimmige tijden aan. Politieke partijen en vakbonden worden verboden, maar Selda laat zich niet muilkorven. Ze wordt in de jaren die volgen drie maal gevangen gezet. De zangeres wordt als communist bestempeld en raakt meerdere malen haar paspoort kwijt. Waarna ze telkens wordt vrijgesproken. En waarna ze haar missie andermaal voortzet.

Ze wordt de Bob Dylan van Turkije genoemd. Of de Joan Baez van het land. Ze heeft al meer dan een miljoen platen verkocht, is internationaal opgepikt en kan zanger Antony, Florence & The Machine, St Vincent en Interpol tot haar fans rekenen. Maar de connectie met haar eigen gemeenschap blijft het diepst. Geen Turkse demonstrant of hij kan haar nummers meezingen. Selda kan die impact verklaren: woorden die anderen uit angst laten liggen, gebruikt zij als een van de weinigen wél.

Door Norbert Pek

 

Koop hier je tickets!

Share