Dit is de festivalwebsite van ILFU 2018. Je wordt nu doorverwezen naar www.hetliteratuurhuis.nl voor alle actuele informatie en ILFU-evenementen in 4 seconden

5 september 2018

Tom Lanoye viert het leven, de literatuur en de liefde

Photography (c) Sophie Bassouls

Eind augustus werd hij zestig. Reden voor een feestje. Met zijn voorstelling ‘Jubilee’ toert Tom Lanoye de komende maanden langs de theaters. Tweede halte: ILFU, op 25 september speelt hij in de Stadsschouwburg Utrecht. “Ik doe alleen wat ik zelf wil. Ik onderwerp me niet. Geen god, geen wet, geen meester.”

Zestig jaar Tom Lanoye, veertig jaar schrijver en dertig jaar samen met zijn grote liefde. Redenen genoeg voor een feestje. Met ‘Jubilee’ viert hij behalve die drie mijlpalen ook zijn enorme oeuvre.

Wie zijn werk kent -hij schrijft behalve poëzie ook romans, columns, scenario’s en toneelteksten- zal zich afvragen: hoe kun je in één voorstelling recht doen aan zo’n gigantisch oeuvre? Het antwoord luidt: niet. Tom Lanoye: “Jubilee zal geen enkele avond hetzelfde zijn. Dat houdt het fris, ook voor mijzelf. Vóór de pauze mag het publiek meebeslissen over de teksten uit mijn oeuvre die ik zal lezen. Ik ben dan een soort live jukebox die verzoekjes doet. Na de pauze treden contrabassist Nicolas Rombouts en drummer Teun Verbruggen aan met wie ik samen Bloednoot vorm. We hebben twee regels: we repeteren nooit en tijdens iedere voorstelling brengen we ten minste één tekst die we nog niet eerder deden. We noemen het impro-jazz-lit. We zullen veel improviseren.”

Hoe de voorstellingen zullen verlopen blijft dus steeds een verrassing. Maar één ding is zeker: het worden enerverende avonden die in niets lijken op een traditionele literaire avond. Want wanneer Tom Lanoye voorleest uit eigen werk, klinkt dat meer als een literaire onemanshow dan als een lezing. “Literatuur op het podium is vaak éénrichtingsverkeer”, zegt hij. “De schrijver leest voor, het publiek luistert. Als schrijver, thuis achter mijn computer, houd ik me niet bezig met het publiek. Maar als performer wil ik graag de dialoog aangaan. Ik geniet van die wisselwerking. Misschien ga ik wel de zaal in om mensen uit het publiek te interviewen. Performen is in literaire kringen not done. Terwijl literatuur zo fantastisch kan zijn op het podium. Ik wil in mijn shows de dynamiek creëren die we gewend zijn van live muziekoptredens.”

Die liefde voor het podiumen de overtuiging dat literatuur daarop een plek heeft komt onder andere door zijn passie voor theater. Zijn moeder was een bevlogen amateuractrice. “Toen ik klein was, oefende zij tijdens het strijken haar teksten. Ik zat in de andere hoek van de kamer en nam alle andere personages voor mijn rekening. Zo leerde ik toneelteksten te lezen. Een geweldig geschenk.”

De liefde voor literatuur in het algemeen en poëzie in het bijzonder werd verder aangewakkerd door zijn docent Nederlands aan het Sint Jozef Klein Seminarie in Sint-Niklaas. “Dankzij hem las ik Claus, Lodeizen en Lucebert. Ik werd direct gegrepen door de magie van poëzie. Het is rijm, klank, ritme. Het sluipt in al mijn teksten. Ook in mijn toneelteksten die vaak zijn opgebouwd uit vijfvoetige jamben en alexandrijnen. Het zorgt ervoor dat teksten beter overkomen op de planken. Hoe ritmischer en melodieuzer, hoe beter.”

Is Jubilee een afscheidstournee? “Absoluut niet!” lacht hij. “Er zullen altijd verhalen blijven die moeten worden verteld. De ene keer krijgt het de vorm van een column, de andere keer wordt het een gedicht, dan weer krijgt het vorm in een toneelstuk of een roman.”

Maar eerst gaat hij dus on tourmet Jubilee. Om het leven, de literatuur en de liefde te vieren. Het wordt feest. “Maar”, benadrukt hij, “er is niet enkel ruimte voor de lach. Dat is het verschil met vroeger. Toen durfde ik geen stiltes te laten vallen tijdens mijn shows. Ik vluchtte al snel in de grap. Net als de meeste stand-up comedy en cabaret. Die lijden aan grapdwang: ze onderwerpen zich slaafs aan de humor waardoor shows geen diepgang krijgen en saai blijven. Nu, na zestig jaar leven en veertig jaar schrijven en performen, durf ik kwetsbaarheid toe te laten en serieus te zijn. Ik onderwerp me niet. Geen god, geen wet, geen meester. Ik doe alleen wat ik zelf wil.”

Zestig keer hoera voor Tom Lanoye!

Door Dorien Dijkhuis

Share